W. A. Rienks, W. J. H. Meulenkamp boek - Landbouwatlas van Nederland

De Nederlandse agrosector op de kaart

In 2009 is het 50 jaar geleden dat het ministerie van LNV de eerste en tot nu toe laatste Landbouwatlas van Nederland heeft uitgegeven. De landbouwatlas uit 1959 gaf een beeld van de stand van zaken in de toenmalige landbouw. Hierbij moet gedacht worden aan grondgebruik, klimatologische omstandigheden, bodemkundige eigenschappen en de in en uitvoer van agrarische producten. Deze facetten zijn nu nog steeds van belang. Echter 50 jaar later, ziet de wereld er aanzienlijk anders uit en stelt de maatschappij en de consument veel meer eisen. Ook is de wereldhandel toegenomen en is de Europese Unie gevormd hetgeen vooral op het gebied van de landbouw tot veel verandering heeft geleid.

De Landbouwatlas van Nederland geeft een zo’n compleet beeld van landbouwkundige situatie anno 2009. De atlas is opgedeeld in Nederland, Europa en de Wereld waarbij telkens vanuit het Nederlandse perspectief wordt gekeken.

De landbouw in Nederland wordt door deze publicatie letterlijk en figuurlijk op de kaart gezet. Een echte aanrader voor een ieder die beroepsmatig dan wel hobbymatig betrokken is bij de Nederlandse landbouw en voor iedereen die wil weten waar ons voedsel vandaan komt.

Landbouwatlas

Landbouw op de kaart

Recensie door Krijn Poppe van Weblog Krijn Poppe

Landbouw op de kaart Voor wie nog een Sinterklaas cadeau zoekt: De Landbouwatlas van Nederland kan ik aanbevelen. Een aantrekkelijke hoeveelheid kaarten die een goed beeld geven van de landbouw in Nederland en in de wereld. De kaarten zien er fraai uit, komen uit allerlei bronnen en brengen nieuwe inzichten.De eerste kaart van de atlas is illustratief: bedrijven op de kaart van Nederland naar vrij exacte locatie (zodat je de lijnenpatronen in de polders en de Veenkolonien herkent) en een grafiekje van het aantal bedrijven sinds 1904. Ik had me nooit zo duidelijk beseft dat in de jaren dertig het aantal bedrijven verdubbeld is van ruim 200.000 naar bijna 500.000 en dat we die stijging door de depressie pas eind zestiger jaren weer hadden weggewerkt toen die groep boeren met pensioen was. Ook de kaarten over natuurlijke omstandigheden (kans op vorst in de bloesemperiode, windsnelheden) en water zijn geweldig. En die van ziekten en plagen: waar was ook al weer de varkenspest, waar liepen bse-koeien, en ook de Q-koorts heeft de atlas nog gehaald.Verder is de atlas een staalkaart van wat er met moderne satelieten en geo-informatie mogelijk is: perceelskaarten, de biomassaproductie per perceel op een dag in juli 2006 en de tarwe opbrengsten per perceel in 2008.De kaarten zijn van begeleidende tekst voorzien, wat een goed idee is. Hier en daar leidt dat tot een onderzoekersopmerking die ik niet zo opgeschreven zou hebben, maar dat neem ik op de koop toe want elders heb ik er van geleerd (p. 120: "EU subsidies zijn niet meer direct gekoppeld aan de productie; wel indirect vanwege historische rechten". Dat is een bijzonder gebruik van het woord indirect. In verschillende landen heeft men intussen echter een flat rate en dat direct / indirect slaat bij economen op het feit of het de productie beinvloedt, c.q. direct inkomen is, en indirect op productie-stimulerend, niet op de tijdsdimensie bij historische rechten).Natuurlijk hebben de auteurs arbitraire keuzes moeten maken. Het fotomateriaal had van mij hier en daar vervangen mogen worden door nog een extra kaart of een goede grafiek, maar dit zal commercieel wel aantrekkelijk zijn. Verder zou ik sommige kaarten graag groter zien (de polderkaart van West8 bijvoorbeeld op p. 29) terwijl sommige bestuurlijke kaarten (zoals op p.28 van de waterschappen) dan wel wat kleiner hadden gekund. Bij sommige legenda's was een iets groter en minder vet lettertype wel lekker geweest, voor de oudere lezer (die toch deels de doelgroep is).De kritische lezer spoort natuurlijk altijd naar foutjes maar ik heb er maar twee kunnen vinden. Op een uit de LNV atlas van 1959 overgenomen kaart van landaanwinningen (pag. 37) die overigens niet veel toevoegt aan de West8 kaart, staat Oostelijk Flevoland ingekleurd als landaanwinning tussen 1900-1950. Ik (1955) vertel altijd dat ik er gewoond heb, maar te oud ben om er geboren te zijn: de dijken gingen in 1957 dicht en kort daarna viel het droog. Ik kan me niet voorstellen dat LNV dat in 1959 zo heeft ingekleurd.Een goed idee is om ook veel aandacht te besteden aan de agrarische industrie. Daar zijn minder databestanden voor het grijpen. Dat leidt er toe dat bv. het kaartje van de aardappelverwerkers (p. 95) zich beperkt tot de hoofdkantoren (eenvoudig te zien omdat de McCain vestiging in Lewedorp naast de A58 ontbreekt), terwijl een paar pagina's verder de suikerfabrieken wel per vestiging worden weergegeven. Niet eens een fout als wel een inconsistentie waar niet tegen gewaarschuwd wordt.Maar voor een zo omvangrijk project zijn dat maar kleine zaken. Wat overheerst is een mooi tijdsbeeld met kaarten waar je uren naar kunt kijken. Je gaat vanzelf bladeren om de kaart van de windsnelheden te vergelijken met de locaties van de moderne windmolens (inderdaad: inconsistent).Kopen dus en in de zak van Sinterklaas ermee! Bijkomend voordeel: er zijn veel rijmwoorden op atlas en kaart.

Nieuwe Landbouwatlas van Nederland

Recensie door Rik Nijland van Recource

Nieuwe landbouwatlas van Nederlandtekst: Rik Nijland / Foto: rom3d/ Willem Rienks 11:55u 26 October 2009 -De Landbouwatlas van Nederland uit 1959 krijgt eindelijk een opvolger. Rogge en ruilverkaveling maken plaats voor grutto's. Vijftig jaar gebruik heeft zijn tol geëist. De Landbouwatlas van Nederland uit 1959 in de atlassenkast in Forum ligt losbladig in zijn band. Geen nood; binnenkort kan dit halve eeuw oude standaardwerk definitief naar de Speciale Collectie, zeg maar het 'oud papier' van de bibliotheek. Vanaf 4 november ligt er een update in de winkel met een uitgebreid overzicht in woord en kaart van wat de agrarische sector aangaat, van klimaat, grondgebruik, productiviteit tot economische randvoorwaarden. Melk en RoggeWie oud en nieuw vergelijkt, stuit op een wereld van verschil. Van de 155 duizend boerenbedrijven uit 1959 is meer dan de helft verdwenen. De melkproductie explodeerde, maar van de 700 melkfabrieken die de kaartenmaker vijftig jaar terug intekende, zijn er slechts 50 over. Rogge is inmiddels, net als vlas, nagenoeg van de akker verdwenen. Daarentegen is het aantal varkens in Nederland meer dan vervijfvoudigd. Net als het aantal studenten in Wageningen overigens, in 1959 ongeveer 1000, waarvan 10 procent vrouw, nu 5500, fifty fifty verdeeld.Gebleven in al die jaren is de Wageningse verbondenheid met de sector. Beide atlassen, al schelen ze een halve eeuw, stralen een soort schoolmeesterachtige ingenieurstrots uit op het moois dat is bereikt. Een directeur Hogere Landbouwschool en het hoofd van de afdeling Cijferdocumentatie van het ministerie, Wageningers allebei, stelden de eerste versie van de landbouwatlas samen. De nieuwe is een particulier initiatef. CadeautjeSamen met twee collega's van Alterra begon Ir Willem Rienks vorig jaar een adviesbureau voor toekomstverkenning in de landbouw en het begeleiden van veranderingsprocessen op het platteland. 'We liepen er tegenaan dat er geen overzicht bestaat dat in een oogopslag de stand van zaken in de landbouw duidelijk maakt', vertelt Rienks. 'Daarom rijpte langzaam het idee, zelf maar een atlas te maken. Dat heeft een hoop tijd en geld gekost, maar het was ook fantastisch om te doen; elke nieuwe kaart die zich ontvouwde, was een cadeautje.'FunctioneelEn dat zullen geïnteresseerde kijkers beamen. De nieuwe uitgave is een genot voor wie van informatieve kaarten houdt, al is de artistieke kwaliteit van het kaartbeeld minder dan vijftig jaar geleden. In 1959 was er kennelijk geld om een kartograaf in te zetten die aantrekkelijke vloeiende lijnen trok en fraaie, matte kleuren gebruikte. Daarvoor ontbraken nu de middelen. De kaarten zijn functioneel, soms met een overdaad aan details en in nogal schrille kleuren afgebeeld. De informatie op de honderden kaarten en kaartjes - vier keer meer dan vijftig jaar geleden - is echter de moeite waard. Natuurlijk voor de professionele gebruiker, maar ook gewoon zomaar, voor de leuk: bodem, klimaat, verkaveling grondprijzen; of in een oogopslag zien in welke regio's in Nederland fabrieks-, poot- of consumptieaardappelen worden geteeld (amper veranderd met 50 jaar terug). Of om te constateren dat Bretagne een geduchte concurrent is voor de Nederlandse veehouderij. Habitat-richtlijnNatuurlijk is er in vijftig jaar veel veranderd. Het Groene Hart was toentertijd een van de belangrijkste varkensregio's van ons land. De kaarten van inpolderingen - Zuidelijk Flevoland en de Markerwaard werden alvast ingetekend - ontginningen en ruilverkavelingen, zijn inmiddels vervangen door weidevogelgebieden, de Habitat-richtlijn en verstedelijking. Groei-optimisme maakte plaats voor zorg om de grutto. Maar wie desondanks de fabelachtige groei van de agrarische export ziet - de laatste acht jaar een stijging met vijftig procent- moet constateren dat de boeren al die tijd gewoon zijn doorgegaan met waar ze goed in zijn: heel veel produceren

Het boek landbouwatlas van nederland van W. A. Rienks, W. J. H. Meulenkamp is op dit moment op voorraad in ons magazijn. De prijs is € 49,95 incl. bezorging thuis of op het werk.